ก้าวแรก : วิทยาลัยการศึกษา บางแสน (พ.ศ.2498-2517)
เมื่อพุทธศักราช 2498 รัฐบาลซึ่งมี ฯพณฯ จอมพล ป. พิบูลสงคราม เป็นนายกรัฐมนตรี แะมี ฯพณฯ พลเอก มังกร พรหมโยธี เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการมีนโยบายที่จะขยายการศึกษาระดับอุดม ศึกษาออกสู่ส่วนภูมิภาค ประกอบกับในระยะนั้นประเทศกำลังมีความต้องการครูในระดับปริญญาตรีเป็นจำนวน มาก โดยดำริของ ฯพณฯ พลเอก มังกร พรหมโยธี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการมีความเห็นว่า วิทยาลัยวิชาการศึกษา วิทยาเขตประสานมิตร ซึ่งได้รับการยกฐานะขึ้นจากโรงเรียนฝึกหัดครูชั้นสูง เมื่อปี 2497 ได้ทำหน้าที่ผลิตครูระดับปริญญาอยู่แล้ว หากตั้งอยู่ในส่วนกลาง ถ้าได้ขยายวิทยาเขตออกสู่ส่วนภูมิภาค ก็จะทำให้สามารถตอบสนองต่อนโยบายการกระจายการศึกษาออกจากส่วนกลางได้ ด้วยประการฉะนี้ วิทยาลัยวิชาการศึกษา บางแสน จึงได้รับการก่อตั้งขึ้น ณ ตำบลแสนสุข อำเภอเมือง จังหวัดชลบุรี ซึ่งถือว่าเป็นสถานศึกษาระดับอุดมศึกษาแห่งแรกของประเทศไทย ที่ตั้งอยู่ในส่วนภูมิเหตุผลสำหรับการขยายการศึกษาระดับอุดมศึกษา ออกมาสู่ส่วนภูมิภาค คือบางแสน เป็นแห่งแรกนั้น เพราะคณะผู้บริหารในสมัยนั้น เห็นว่าบางแสนอยู่ในทำเลที่เหมาะสม กล่าวคือ ไม่ไกลจากจังหวัดพระนครซึ่งเป็นแหล่งวิชาการมากนัก สามารถถ่ายเทบุคลากรได้สะดวกประการหนึ่ง กับอีกประการหนึ่ง บางแสน เป็นศูนย์กลางของสถานที่พักผ่อนตากอากาศที่มืชื่อเสียงเป็นที่รู้จักกัน อย่างแพร่หลายในสมัยนั้น ซึ่งจะสามารถดึงดูดนิสิตนักศึกษาให้มาศึกษาต่อ ณ สถานศึกษาแห่งนี้ และที่สำคัญก็คือ บางแสนเป็นจุสกัดกั้นที่เหมาะที่สุดที่จะรับเยาวชนในภาคตะวันออกมิให้หลั่ง ไหลเข้าศึกษาต่อในพระนคร ป..."แต่โดยเหตุที่การสนองตอบนโยบายอขงรัฐบาลในอันที่จะกระจายการศึกษา ระดับอุดมศึกษาออกสู่ส่วนภูมิภาคเป็นไปอย่างเร่งรีบ และโดยที่ความพร้อมในด้านต่าง ๆ สำหรับการดำเนินเพื่อการนี้ไม่ทันกับความคิดกว้างไกลและลึกซึ้งของ ฯพณฯรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการในสมัยนั้น วิทยาลัยวิชาการศึกษา บางแสน จึงถูกเนรมิตขึ้นก่อนที่จะถึงวันสถาาปนาอันแท้จริงคือวันที่ 8 กรกฎาคม 2498 กล่าวคือก่อนหน้านั้นได้มีการประการรับสมัครนิสิตเข้าเรียนและได้มีการสอบ คัดเลือกกันในเดือนพฤษภาคม 2498 นิสิตรุ่นแรกที่ผ่านการสอบคัดเลือกเป็นชายทั้งสิ้นมีจำนวน 41 คน ได้เดินทางมาสู่บางแสนพร้อมกันในวันที่ 30 มิถุนายน 2498 และเริ่มเรียนเป็นวันแรกเมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม 2498 ในระยะแรกนั้นวิทยาลัยวิชาการศึกษา บางแสน มีเพียงชื่อ มีอาจารย์ 7 ท่าน ซึ่งได้ฉายาว่า "เซเว่นอัพ" มี ดร.ธำรง บัวศรี เป็นผู้รักษาการรองอธิการ มีนิสิตเพียง 41 คน ไม่มีอาคารเรียน ไม่มีหอพัก หรือบ้านพักอาจารย์ ไม่มีแม้ห้องอาหารเป็นของตนเองเลยต้องอาศัยทุกสิ่งทุกอย่างจากวิทยาลัย บางแสน ซึ่งในระยะนั้นเป็นสถานศึกษาของกรมวิสามัญศึกษา
ก้าวต่อมา : มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ บางแสน (พ.ศ.2517 - 2533)
ในปี 2517 โดยพระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ เมื่อมหาวิทยาลัยการศึกษาได้รับการเปลี่ยนฐานะเป็นมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิ โรฒ เมื่อวันที่ 27 มิถุนายน 2517 วิทยาลัยวิชาการศึกษา บางแสน จึงมีฐานะเป็นมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ บางแสน ไปด้วย เพื่อเป็นการสนองนโยบายของรัฐบาลในการให้บริการทางการศึกษาแก่ท้องถิ่น มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ บางแสน ได้เปิดรับนักเรียนดีในภาคตะวันออกเข้าเรียนในมหาวิทยาลัย โดยเริ่มตั้งแต่ปี 2523 ซึ่งในปีนี้รับเพียงร้อยละ 30 ของจำนวนนิสิตที่จะรับเข้าทั้งหมด คือรับเพียง 124 คน ในปีต่อมาจึงเพิ่มขึ้นเป็น ร้อยละ 35,40 และ 50 ตามลำดับ ก้าวที่สองของการเริ่มต้นดังกล่าวมาทั้งหมดนี้ นับเป็นก้าวสำคัญและมั่นคงเป็นพื้นฐานของก้าวต่อไปคือการเป็นมหาวิทยาลัย เอกเทศโดยสมบูรณ์ที่มีชื่อว่า "มหาวิทยาลัยบูรพา"
